Thế hệ Z, hay Gen Z, là những người trẻ sinh ra trong kỷ nguyên số, lớn lên cùng sự bùng nổ của internet và mạng xã hội. Họ mang trong mình một tinh thần năng động, khao khát khám phá và không ngừng tìm kiếm những giá trị mới mẻ. Khác với các thế hệ trước, Gen Z không chỉ làm việc để kiếm sống mà còn để sống trọn vẹn từng khoảnh khắc. Chính vì thế, lối sống "vừa làm vừa trải nghiệm" đã trở thành một xu hướng nổi bật, định hình cách họ sống, làm việc và tận hưởng cuộc đời.
Vậy điều gì đã thúc đẩy Gen Z lựa chọn và theo đuổi lối sống độc đáo này? Bài viết này sẽ đi sâu vào những yếu tố chính, từ tâm lý, xu hướng tiêu dùng đến cách quản lý tài chính thông minh của thế hệ trẻ Việt Nam.
Kinh tế trải nghiệm lên ngôi: Giá trị mới của tuổi trẻ
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khái niệm về "giá trị" đã có sự dịch chuyển đáng kể. Nếu thế hệ trước ưu tiên tích lũy tài sản vật chất như nhà cửa, xe cộ hay vàng, thì Gen Z lại xem trải nghiệm là "đơn vị giá trị" của tuổi trẻ [5]. Họ sẵn sàng chi tiêu mạnh tay cho những chuyến đi, các sự kiện âm nhạc, dịch vụ chất lượng cao và những khoảnh khắc đáng nhớ.
Nghiên cứu của UOB và Boston Consulting Group (BCG) cho thấy, 47% người tiêu dùng Gen Z tại Việt Nam đã chi tiêu nhiều hơn cho các hoạt động và trải nghiệm so với năm trước [1]. Con số này cao hơn mức trung bình của khu vực ASEAN (35%), minh chứng cho sự "chịu chi" của Gen Z Việt.
Theo dữ liệu từ Booking và Forbes 2024, có đến 74% Gen Z sử dụng phần lớn thu nhập của mình để "thu thập trải nghiệm" thay vì mua sắm tài sản [5]. Điều này cho thấy sự ưu tiên rõ ràng của họ đối với những giá trị tinh thần và cảm xúc.
Trải nghiệm là "tiêu sản hạnh phúc"
Gen Z tin rằng đầu tư vào trải nghiệm không bao giờ là lỗ. Họ coi đây là những "tiêu sản hạnh phúc" – thứ mang lại niềm vui, sự phát triển cá nhân và mở rộng thế giới quan [5]. Các chuyến du lịch, concert hay workshop không chỉ là hoạt động giải trí đơn thuần mà còn là cơ hội để học hỏi, kết nối và trưởng thành.
Tổng doanh số thanh toán qua thẻ cho các chi tiêu trải nghiệm tại Việt Nam trong 8 tháng đầu năm nay đã tăng bình quân 48% so với năm 2023 [1]. Trong đó, chi tiêu cho du lịch tăng 83%, còn ăn uống tăng 17%, chủ yếu tập trung vào nhóm khách hàng Gen Z. Điều này khẳng định xu hướng "mua trải nghiệm" đang ngày càng mạnh mẽ.
Khao khát "xê dịch" và khám phá thế giới
Thế hệ Z mang trong mình một khao khát mãnh liệt được "xê dịch", khám phá những vùng đất mới và trải nghiệm văn hóa đa dạng. Họ không ngại thử thách bản thân, tìm kiếm những điểm đến độc đáo và những hành trình mang đậm dấu ấn cá nhân [3]. Du lịch đối với Gen Z không chỉ là nghỉ dưỡng mà còn là một phần không thể thiếu của lối sống năng động.
Sự phổ biến của các hình thức làm việc từ xa (remote work) và du mục kỹ thuật số (digital nomad) đã tạo điều kiện thuận lợi cho Gen Z di chuyển nhiều hơn [1]. Họ có thể làm việc ở bất cứ đâu, miễn là có kết nối internet, từ đó dễ dàng kết hợp công việc với những chuyến đi khám phá.
Du lịch bền vững và trải nghiệm cá nhân hóa
Gen Z đặc biệt chú trọng đến du lịch bền vững, kết nối với thiên nhiên và văn hóa bản địa [3]. Những cụm từ như "du lịch bền vững", "trải nghiệm cá nhân hóa" hay "du lịch xanh" được nhắc đến thường xuyên trong cộng đồng này [4]. Họ tìm kiếm những tour dài ngày, linh hoạt về thời gian và giàu trải nghiệm, ưu tiên những hành trình vừa khám phá vừa thư giãn.
Nhiều điểm đến ít nổi tiếng nhưng giàu bản sắc như Pù Luông (Thanh Hóa), Lý Sơn (Quảng Ngãi) hay Tà Xùa (Sơn La) đã thu hút lượng lớn du khách trẻ [4]. Các mô hình như nghỉ dưỡng kết hợp khám phá văn hóa, du lịch từ thiện, đạp xe xuyên làng quê hay ngủ homestay cùng dân bản đã trở thành xu hướng. Lượng khách trẻ đến những địa điểm này chiếm tới gần 70% tổng lượng khách trong hai năm gần đây, trở thành động lực chính cho sự phát triển của du lịch trải nghiệm [4].
Là thế hệ "công dân số", người trẻ Việt xem du lịch như một cách để thể hiện bản thân, khám phá thế giới và chia sẻ những trải nghiệm sống động lên mạng xã hội. Mỗi hành trình trở thành dấu ấn cá nhân và nguồn cảm hứng cho cộng đồng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về vì sao du lịch hiện đại đang chuyển từ “đi nhiều nơi” sang “trải nghiệm sâu” để hiểu rõ hơn về xu hướng này.
Cân bằng cuộc sống và sức khỏe tinh thần
Áp lực công việc và cuộc sống hiện đại khiến Gen Z ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của sức khỏe tinh thần. Du lịch và trải nghiệm được xem là một "liệu pháp chữa lành" hiệu quả, giúp họ thư giãn, tái tạo năng lượng sau những giờ làm việc căng thẳng [3]. Văn Kim Thủy Ngân, một sinh viên đại học, chia sẻ rằng cô cố gắng dành dụm tiền để đi du lịch nhiều, vì "làm việc cũng chăm chỉ và có phần áp lực. Đi để thư giãn bản thân sau giờ làm việc căng thẳng, sau đó trở lại công việc tràn đầy năng lượng và vui vẻ hơn" [3].
Bên cạnh đó, áp lực xã hội và nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO) cũng là một yếu tố thúc đẩy Gen Z tham gia các trải nghiệm. Các concert Kpop, festival lớn hay sự kiện quốc tế trở thành những "điểm check-in xã hội" quan trọng, nơi họ có thể kết nối với bạn bè và thể hiện cá tính [5]. Việc tham gia những sự kiện này giúp họ cảm thấy mình là một phần của cộng đồng và không bị "lạc hậu" so với xu hướng.
Thế hệ này tin rằng những trải nghiệm cá nhân sẽ định hình nhân cách và mở rộng thế giới quan của họ. Việc được tiếp xúc với những nền văn hóa mới, gặp gỡ những con người khác nhau và đối mặt với những thử thách bất ngờ trong các chuyến đi giúp Gen Z phát triển kỹ năng sống, tăng cường sự tự tin và khả năng thích nghi.
Quản lý tài chính thông minh: Chi mạnh nhưng không chi bừa
Một điểm đáng chú ý là dù chi mạnh tay cho trải nghiệm, Gen Z lại quản lý tài chính rất chặt chẽ và thông minh [5]. Họ không chi tiêu bừa bãi mà luôn có sự tính toán kỹ lưỡng, tự hỏi "khoản chi này mang lại giá trị gì cho bản thân?".
Thế hệ này tận dụng tối đa các công cụ công nghệ tài chính (fintech) và giải pháp thanh toán linh hoạt để tối ưu hóa ngân sách. Họ sử dụng các ứng dụng theo dõi chi tiêu như Money Lover, Notion hoặc các tính năng phân loại chi tiêu trên ứng dụng ngân hàng [5]. Việc chia nhỏ chi phí, sử dụng hình thức mua trước trả sau cũng giúp họ đảm bảo dòng tiền và không dồn toàn bộ lương vào một khoản chi lớn.
Khi lên kế hoạch cho các chuyến đi hoặc sự kiện, Gen Z thường săn deal, tìm kiếm các ưu đãi và lựa chọn những trải nghiệm vừa tầm ngân sách. Ví dụ, Văn Kim Thủy Ngân chia sẻ rằng cô chọn đi du lịch vào những dịp không phải lễ để tránh chi phí đội lên và đông người, đồng thời tranh thủ làm thêm 2-3 công việc bán thời gian để có tiền cho các chuyến đi [3]. Sự kết hợp giữa khao khát trải nghiệm và khả năng quản lý tài chính cho thấy Gen Z là những người tiêu dùng rất có ý thức.
Các nền tảng công nghệ, bao gồm cả những giải pháp tiên tiến từ EON Tech, đang hỗ trợ Gen Z rất nhiều trong việc quản lý tài chính cá nhân một cách hiệu quả, giúp họ tự tin hơn khi theo đuổi lối sống vừa làm vừa trải nghiệm.
Định hình tương lai tiêu dùng Việt Nam
Sức ảnh hưởng của Gen Z đối với thị trường tiêu dùng Việt Nam là không thể phủ nhận. Mặc dù hiện chỉ chiếm 15% dân số, Gen Z lại đóng góp đến 40% chi tiêu bên ngoài gia đình, bao gồm ăn uống, du lịch, giải trí và đặc biệt là xem concert [1]. Chuyên gia Vân Đặng từ BCG nhận định rằng, khoảng 60-70% mức tiêu thụ trên thị trường Việt Nam vào năm 2050 sẽ đến từ Gen Z và Gen Alpha [1]. Điều này cho thấy Gen Z không chỉ là một thế hệ tiêu dùng hiện tại mà còn là lực lượng định hình tương lai.
Sự dịch chuyển trong xu hướng du lịch của Gen Z cũng đang tạo ra những thay đổi lớn cho ngành du lịch Việt Nam. Các mô hình du lịch trải nghiệm, cá nhân hóa, và kết hợp làm việc – nghỉ dưỡng (workation) ngày càng phát triển. Các doanh nghiệp du lịch và dịch vụ cần nắm bắt những xu hướng này để đáp ứng nhu cầu của thế hệ trẻ, từ đó tạo ra những sản phẩm và dịch vụ phù hợp hơn.
Gen Z đang chứng minh rằng họ không chỉ là những người tiêu dùng thụ động mà còn là những người kiến tạo xu hướng. Lối sống vừa làm vừa trải nghiệm của họ không chỉ mang lại lợi ích cá nhân mà còn góp phần thúc đẩy sự đổi mới và phát triển trong nhiều lĩnh vực kinh tế. Bạn có thể tham khảo thêm về vì sao workation giúp giảm cảm giác “kẹt trong công việc” cho dân văn phòng để hiểu rõ hơn về lợi ích của lối sống này.
Kết luận
Lối sống vừa làm vừa trải nghiệm của Gen Z không phải là một trào lưu nhất thời mà là sự phản ánh sâu sắc về giá trị, ưu tiên và cách họ định nghĩa hạnh phúc. Với tinh thần khao khát khám phá, ý thức về sức khỏe tinh thần và khả năng quản lý tài chính thông minh, Gen Z đang tạo ra một phong cách sống độc đáo, nơi công việc và niềm vui không còn là hai khái niệm tách rời mà hòa quyện vào nhau.
Thế hệ này không chỉ sống cho hiện tại mà còn đầu tư vào bản thân thông qua những trải nghiệm. Điều này không chỉ mang lại cho họ một cuộc sống phong phú, ý nghĩa hơn mà còn góp phần định hình một tương lai tiêu dùng năng động và bền vững cho Việt Nam.
Thông Tin Thêm
- Thế hệ Z (Gen Z): Là những người sinh từ khoảng giữa thập niên 1990 đến đầu thập niên 2010, lớn lên trong thời đại kỹ thuật số. Họ nổi bật với khả năng thích ứng công nghệ cao, tư duy độc lập và khao khát thể hiện bản thân.
- Kinh tế trải nghiệm: Một xu hướng kinh tế nơi người tiêu dùng ưu tiên chi tiền cho các trải nghiệm đáng nhớ và có ý nghĩa hơn là sở hữu tài sản vật chất. Giá trị được tạo ra từ cảm xúc, sự tương tác và kỷ niệm.
- Digital Nomad (Du mục kỹ thuật số): Là những người làm việc từ xa, sử dụng công nghệ để thực hiện công việc của mình từ bất kỳ đâu trên thế giới, thường kết hợp công việc với việc du lịch và khám phá.
- Workation (Làm việc kết hợp nghỉ dưỡng): Là sự kết hợp giữa công việc và kỳ nghỉ, cho phép cá nhân hoặc nhóm làm việc từ một địa điểm du lịch, tận hưởng cảnh quan và các hoạt động giải trí bên cạnh công việc.
- FOMO (Fear of Missing Out): Nỗi sợ bị bỏ lỡ, một hiện tượng tâm lý phổ biến trong kỷ nguyên số, khiến cá nhân cảm thấy lo lắng khi không tham gia vào các sự kiện, hoạt động hoặc xu hướng mà người khác đang trải nghiệm.