Đại dịch COVID-19 đã tạo ra một bước ngoặt lớn, buộc các doanh nghiệp trên toàn cầu phải thích nghi nhanh chóng với mô hình làm việc từ xa. Khi thế giới dần trở lại trạng thái bình thường mới, mô hình làm việc kết hợp (hybrid work) đã nổi lên như một giải pháp tối ưu, dung hòa giữa làm việc tại văn phòng và làm việc từ xa [1]. Sự chuyển đổi này không chỉ đơn thuần là thay đổi địa điểm làm việc, mà còn kéo theo những biến đổi sâu sắc trong hành vi, thái độ và kỳ vọng của người lao động.
Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Sau thời gian giãn cách xã hội, nhiều doanh nghiệp đã từng bước đưa nhân viên quay trở lại, nhưng không phải theo cách truyền thống. Thay vào đó, họ đang xây dựng một mô hình làm việc mới, phù hợp hơn với bối cảnh hiện tại [1]. Điều này đặt ra câu hỏi: Hành vi làm việc của chúng ta đã thay đổi như thế nào sau kỷ nguyên hybrid work?
Sự trỗi dậy của mô hình hybrid work
Mô hình hybrid work không phải là một khái niệm hoàn toàn mới, nhưng đại dịch COVID-19 chính là chất xúc tác mạnh mẽ đẩy nhanh quá trình chấp nhận và phát triển của nó. Hàng triệu công ty buộc phải chuyển sang làm việc từ xa gần như chỉ sau một đêm [2]. Ban đầu, nhiều người cho rằng đây chỉ là giải pháp tạm thời, nhưng thực tế đã chứng minh điều ngược lại.
Tác động của đại dịch COVID-19
Khi COVID-19 buộc 70% nhân viên khối văn phòng làm việc tại nhà, cả doanh nghiệp và người lao động đều nhận ra hiệu quả và tiện ích của mô hình linh hoạt [5]. Sự chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ, với việc các công cụ cộng tác đám mây như Microsoft Teams, WebEx, Zoom trở nên không thể thiếu. FPT Software đã phải tăng gấp 10 lần băng thông VPN và tăng gấp ba lần số lượng người dùng Virtual Desktop Infrastructure (VDI) để đáp ứng nhu cầu này [5].
Sự ủng hộ từ người lao động và doanh nghiệp
Nhiều nhân viên Việt Nam mong muốn được làm việc linh hoạt từ xa, trong khi một số khác lại ủng hộ làm việc tại văn phòng [1]. Một khảo sát của ManpowerGroup cho thấy 66% người tham gia phản ứng tích cực về việc quay lại công sở, nhưng đồng thời 42% mong muốn được làm việc tại nhà 3-4 ngày mỗi tuần [1]. Theo PwC, 83% CEO toàn cầu tin rằng làm việc từ xa sẽ trở thành chuẩn mực mới, với ít nhất 2-3 ngày làm việc tại nhà mỗi tuần [2]. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp lớn như Vingroup, Viettel hay VNPT đã chính thức áp dụng chính sách làm việc hybrid lâu dài [2]. Điều này cho thấy sự đồng thuận ngày càng cao về tính hiệu quả và bền vững của mô hình này.
Những thay đổi cốt lõi trong hành vi làm việc
Sự dịch chuyển sang hybrid work đã định hình lại cách chúng ta tiếp cận công việc, tương tác với đồng nghiệp và quản lý thời gian cá nhân. Những thay đổi này không chỉ là tạm thời mà đang trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa làm việc hiện đại.
Nhu cầu linh hoạt và tự chủ cao hơn
Người lao động ngày nay không chỉ tìm kiếm một công việc, mà còn mong muốn sự linh hoạt trong cách thức và thời gian làm việc. Họ muốn có quyền tự chủ để sắp xếp lịch trình cá nhân, cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Điều này đã thúc đẩy sự phát triển của các công cụ quản lý dự án và giao tiếp từ xa, giúp nhân viên duy trì năng suất dù ở bất cứ đâu. Thực tế, remote work không chỉ đơn thuần là làm việc "tại nhà", nó đại diện cho một hình thái mới của sự tự chủ về thời gian và địa điểm [2].
Ưu tiên sức khỏe tinh thần và cân bằng cuộc sống
Sau đại dịch, sức khỏe tinh thần đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của doanh nghiệp [1]. Nhiều người Việt Nam cảm thấy căng thẳng, cô đơn và kiệt sức trong thời gian giãn cách. Do đó, nhân viên ngày càng ưu tiên những công việc cho phép họ duy trì sự cân bằng, giảm bớt áp lực. Các doanh nghiệp cần chú trọng đến việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho nhân viên, thông qua các chương trình phúc lợi hoặc chính sách làm việc linh hoạt.
Thay đổi trong cách giao tiếp và cộng tác
Với mô hình hybrid, giao tiếp không còn bị giới hạn bởi không gian vật lý. Các công cụ trực tuyến trở thành cầu nối quan trọng, nhưng cũng đòi hỏi kỹ năng giao tiếp mới. Nhân viên cần học cách truyền đạt thông tin rõ ràng, hiệu quả qua các nền tảng kỹ thuật số, đồng thời duy trì sự kết nối với đồng nghiệp dù không gặp mặt thường xuyên. Sự phát triển của hạ tầng số, đặc biệt là 5G, đang tạo điều kiện lý tưởng cho việc triển khai mô hình làm việc di động này Workplace Flexibility 4.0[5].
Sự phát triển của kỹ năng số và tự quản lý
Làm việc từ xa và hybrid đòi hỏi nhân viên phải trang bị kỹ năng số vững chắc và khả năng tự quản lý cao. Từ việc sử dụng thành thạo các phần mềm cộng tác đến việc tự đặt mục tiêu, quản lý thời gian và duy trì động lực, những kỹ năng này trở nên thiết yếu. Doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào đào tạo kỹ năng quản lý đội nhóm ảo cho các cấp lãnh đạo [2], đồng thời khuyến khích nhân viên tự học hỏi và phát triển.
Đánh giá hiệu suất dựa trên kết quả
Trong môi trường hybrid, sự hiện diện tại văn phòng không còn là thước đo chính của hiệu suất. Thay vào đó, kết quả công việc và đóng góp thực tế trở thành tiêu chí quan trọng nhất. Điều này thúc đẩy một văn hóa làm việc minh bạch, nơi mọi người được đánh giá dựa trên những gì họ đạt được, chứ không phải số giờ họ ngồi tại bàn làm việc. EON Tech đã nhận thấy rằng việc tập trung vào kết quả đầu ra giúp các nhóm làm việc từ xa duy trì sự minh bạch và hiệu quả.
Tác động đến văn hóa doanh nghiệp và môi trường làm việc
Những thay đổi trong hành vi làm việc đã tác động sâu sắc đến văn hóa và cấu trúc của các tổ chức. Doanh nghiệp cần điều chỉnh để không chỉ thích nghi mà còn phát triển trong bối cảnh mới này.
Văn hóa tin cậy và trao quyền
Để mô hình hybrid thành công, doanh nghiệp cần xây dựng một văn hóa dựa trên sự tin cậy. Các nhà quản lý phải tin tưởng vào khả năng tự chủ của nhân viên và trao quyền cho họ để đưa ra quyết định. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy quản lý, từ việc giám sát vi mô sang việc tập trung vào mục tiêu và kết quả. Sự tin cậy sẽ giúp nhân viên cảm thấy được tôn trọng và có động lực hơn.
Thiết kế lại không gian văn phòng
Văn phòng không còn là nơi làm việc cố định mà trở thành trung tâm cộng tác, sáng tạo và gắn kết. Các doanh nghiệp đang thiết kế lại không gian văn phòng để phù hợp với mục đích này, tạo ra các khu vực làm việc linh hoạt, phòng họp công nghệ cao và không gian chung để thúc đẩy tương tác. Điều này cũng tác động sâu sắc đến thị trường bất động sản văn phòng [2]. Việc hiểu rõ ý nghĩa của từ "những" trong ngữ cảnh này giúp chúng ta nhận ra rằng có nhiều loại không gian văn phòng khác nhau đang được phát triển.
Đầu tư vào công nghệ và hạ tầng số
Để hỗ trợ hybrid work hiệu quả, việc đầu tư vào công nghệ là không thể thiếu. Các doanh nghiệp cần đảm bảo hệ thống bảo mật từ xa, công cụ cộng tác trực tuyến và hạ tầng mạng ổn định. Tại Việt Nam, sự phổ cập 5G đang trở thành nền tảng công nghệ quan trọng nhất cho việc làm việc linh hoạt [5]. Điều này giúp nhân viên kết nối liền mạch, dù họ đang làm việc tại nhà, quán cà phê hay trong một chuyến workation.
Thách thức trong quản lý và gắn kết nhân viên
Mặc dù hybrid work mang lại nhiều lợi ích, nó cũng đặt ra thách thức cho việc quản lý và duy trì sự gắn kết của nhân viên. Các nhà lãnh đạo cần phát triển kỹ năng mới để quản lý đội nhóm phân tán, đảm bảo mọi người đều cảm thấy được lắng nghe và có cơ hội phát triển. Việc tạo ra các hoạt động gắn kết trực tuyến và ngoại tuyến là rất quan trọng để duy trì tinh thần đồng đội. Một số doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc lựa chọn mô hình làm việc phù hợp, bởi không có một giải pháp chung nào phù hợp cho mọi tập thể [1].
Tương lai của hành vi làm việc: Các xu hướng tiếp theo
Hành vi làm việc sẽ tiếp tục phát triển, và chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên mới, nơi sự linh hoạt và đổi mới là chìa khóa.
Sự tiếp diễn của làm việc linh hoạt
Làm việc linh hoạt và từ xa đã chuyển từ một giải pháp tạm thời sang một xu hướng rõ rệt và bền vững [2]. Đến năm 2026, remote work đã định hình lại cấu trúc việc làm toàn cầu, với ước tính 27% nhân viên toàn cầu làm việc hoàn toàn từ xa [2]. Xu hướng này sẽ tiếp tục được củng cố, với nhiều doanh nghiệp áp dụng các chính sách linh hoạt hơn nữa. Điều này cũng mở ra cơ hội cho những trải nghiệm mới, ví dụ như làm việc giữa thiên nhiên.
Tầm quan trọng của trải nghiệm nhân viên
Trong một thị trường lao động cạnh tranh, trải nghiệm nhân viên (employee experience) sẽ trở thành yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân nhân tài. Từ môi trường làm việc, công nghệ hỗ trợ, đến các chương trình phát triển cá nhân và phúc lợi, mọi khía cạnh đều cần được tối ưu hóa để tạo ra một trải nghiệm làm việc tích cực và ý nghĩa. Các doanh nghiệp cần tôn trọng và đáp ứng các lựa chọn khác nhau, cho phép nhân viên làm việc linh hoạt, đồng thời hỗ trợ và trao quyền cho các nhóm [1].
Vai trò của AI và tự động hóa
Trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình làm việc, giải phóng nhân viên khỏi các nhiệm vụ lặp đi lặp lại để họ có thể tập trung vào công việc sáng tạo và chiến lược hơn. Điều này không chỉ nâng cao hiệu suất mà còn cải thiện trải nghiệm làm việc, giúp nhân viên cảm thấy công việc của mình có giá trị hơn. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa "các" và "những" cũng có thể giúp trong việc phân loại và quản lý các tác vụ tự động hóa.
Kết luận
Những thay đổi trong hành vi làm việc sau thời kỳ hybrid work là minh chứng cho khả năng thích ứng và đổi mới của con người và tổ chức. Từ việc ưu tiên sự linh hoạt và sức khỏe tinh thần đến việc phát triển kỹ năng số và tái định hình không gian làm việc, chúng ta đang chứng kiến một cuộc cách mạng trong thế giới việc làm. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt những xu hướng này, đầu tư vào công nghệ, xây dựng văn hóa tin cậy và đặt trải nghiệm nhân viên làm trọng tâm để không chỉ tồn tại mà còn thịnh vượng trong kỷ nguyên làm việc mới.
Thông Tin Thêm
- Mô hình hybrid work: Là mô hình làm việc kết hợp giữa làm việc tại văn phòng và làm việc từ xa, cho phép nhân viên linh hoạt lựa chọn địa điểm làm việc tùy thuộc vào tính chất công việc và nhu cầu cá nhân, thường theo một lịch trình nhất định.
- Làm việc từ xa (remote work): Là hình thức làm việc mà nhân viên thực hiện công việc của mình từ một địa điểm khác ngoài văn phòng công ty truyền thống, thường là tại nhà hoặc bất kỳ đâu có kết nối internet.
- Sức khỏe tinh thần (mental health): Là trạng thái tinh thần, cảm xúc và tâm lý tổng thể của một người, ảnh hưởng đến cách họ suy nghĩ, cảm nhận và hành động. Trong bối cảnh công việc, nó liên quan đến mức độ căng thẳng, sự cân bằng và khả năng đối phó với áp lực.
- Kỹ năng số (digital skills): Là khả năng sử dụng các công nghệ kỹ thuật số, công cụ và nền tảng trực tuyến để thực hiện công việc, giao tiếp và giải quyết vấn đề một cách hiệu quả trong môi trường làm việc hiện đại.
- Trải nghiệm nhân viên (employee experience): Là tổng hòa các tương tác và cảm nhận của nhân viên trong suốt hành trình làm việc tại một tổ chức, bao gồm văn hóa, môi trường làm việc, công nghệ, phúc lợi và cơ hội phát triển.